Przejdź do treści

Ustawienia dostępności

Rozmiar czcionki
Wysoki kontrast
Animacje
Kolory

Tryb ciemny włączony na podstawie ustawień systemowych.
Przejdź do , żeby zmienić ustawienia.

Godło Polski: orzeł w złotej koronie, ze złotymi szponami i dziobem, zwrócony w prawo Logo Akademii Morskiej: czerwony gryf w złotej koronie, z żółtym dziobem, zwrócony w prawo Akademia Morska w Szczecinie

Unia Europejska

Biblioteka Otwarte dane badawcze

 

Definicja

Dane badawcze to wszystkie dane wytworzone podczas projektu badawczego, którego celem było uzyskanie oryginalnych wyników naukowych. Dane badawcze (w zależności od dyscypliny której dotyczą) mogą być bardzo różnorodne, są to np.: dokumenty tekstowe, ankiety, dane liczbowe, modele matematyczne, nagrania audio i video, zdjęcia, algorytmy, wyniki symulacji komputerowych, protokoły laboratoryjne, opisy metodologiczne itp.

Otwarte dane badawcze to dane dostępne za pośrednictwem internetu, upowszechniane bez żadnych ograniczeń. Oznacza to, że możne je wykorzystywać bez ponoszenia opłat oraz bez istotnych ograniczeń technicznych i prawnych. Dane powinny być tak otwarte, jak to możliwe i na tyle zamknięte, na ile to jest konieczne.
Otwieranie danych daje możliwość weryfikacji wyników oraz powtórnego ich wykorzystania.  Należy pamiętać, że udostępnienie danych badawczych nie jest tożsame z opublikowaniem pracy, w której zostały opisane wyniki badań/eksperymentu.
Nie wszystkie zbiory danych mogą posiadać otwarty charakter, w szczególności dotyczy to danych osobowych, komercjalizacji wyników badań oraz bezpieczeństwa narodowego.
Informacja o istnieniu danych zawsze powinna być publicznie dostępna, co pozwala uniknąć duplikacji badań.
 

Korzyści udostępniania danych badawczych

Otwieranie danych badawczych daje naukowcom szereg korzyści:
• lepsza komunikacja i wymiana informacji pomiędzy specjalistami reprezentującymi różne dyscypliny nauki;
• możliwość przeprowadzania analiz opartych o unikalne dane, których nie można ponownie zebrać;
• zwiększenie liczby cytowań zarówno samych danych, jak i publikacji na nich opartych;
• wzrost wiarygodności i transparentności naukowca;
• możliwość oceny rzetelności prowadzonych badań;
• możliwość wykorzystania istniejących zasobów i obniżenia kosztów badań. 
 
 

Zasady FAIR

Opracowano wytyczne odpowiedniego opracowania i udostępniania danych, które powinny być:
Findable – możliwe do odnalezienia (łatwo wyszukiwane i znajdowane),
Accessible – dostępne (np. w repozytorium danych),
Interoperable – interoperacyjne (opisane w odpowiednim standardzie oraz z zastosowaniem prawidłowej metodologii),
Reusable – możliwe do ponownego użycia (udostępnione do wielokrotnego użycia na odpowiedniej licencji).

Zasady FAIR zostały stworzone aby uczynić dane dostępnymi zarówno dla użytkowników jak i oprogramowania komputerowego przeszukującego bazy danych bez udziału człowieka.

**********
Więcej o FAIR Data: Inicjatywa FAIRdata.
Przewodnik Komisji Europejskiej dotyczący zarządzania danymi zgodnie z zasadami FAIR w programie „Horyzont 2020”

 

Plan zarządzania danymi badawczymi

Plan zarządzania danymi (Data Management Plan – DMP) określa w jaki sposób dane badawcze mają być zarządzane podczas projektu badawczego, jak i po jego zakończeniu. Instytucje i programy finansujące badania naukowe coraz częściej wymagają od naukowców przedstawienia DMP na etapie składania i oceny wniosków grantowych (np. Horyzont 2020).
Narodowe Centrum Nauki (NCN) w 2019 r. wprowadziło obowiązek dołączenia do wniosku o dofinansowanie projektów badawczych skróconego planu zarządzania danymi badawczymi, który będzie uzupełniany w raporcie końcowym, a po zakończeniu projektu będzie oceniany przez NCN.

W DMP należy opisać w języku angielskim:
· typ i formaty danych badawczych i sposób ich pozyskiwania (jakie dane zostaną wytworzone),
· sposoby gromadzenia i opisywania danych (standardy metadanych),
· sposoby udostępniania danych oraz możliwości ich ponownego wykorzystania oraz przekształcania,
· kwestie etyczne i prawne (własność intelektualna, prawa autorskie),
· sposób archiwizacji danych i zapewnienia dostępu do nich, czyli gdzie i jak długo będą archiwizowane.


**********
Polecane strony:
NCN udostępnia wytyczneinstrukcję, odpowiedzi na pytania odnośnie przygotowania DMP. 
DMPTool - narzędzie online służące tworzeniu planów zarządzania danymi wraz z przykładami (dostosowane do wymagań amerykańskich grantodawców).
DMPonline - kreator planów zarządzania danymi badawczymi zawierający bazę instytucji finansującej naukę z Wielkiej Brytanii.
Checklist for a Data Management Plan – lista kontrolna ułatwiająca sprawdzenie poprawności przygotowanego DMP.
 

Repozytoria danych badawczych

Dane badawcze udostępne są poprzez różne repozytoria (dziedzinowe, instytucjonalne itd.), np.:
  • RepOD –  repozytorium Otwartych Danych opracowane przez ICM UW. W ramach działań Platformy Otwartej Nauki archiwizuje i udostępnia wszystkie dane wytworzone, zebrane i opracowane na potrzeby badań naukowych. Przeznaczone dla tzw. małych danych.
  • Zenodo – międzynarodowe repozytorium danych badawczych. Umożliwia naukowcom ze wszystkich obszarów wiedzy proste archiwizowanie i dzielenie się opracowanymi przez siebie danymi badawczymi. Przeznaczone dla tzw. małych danych. Opracowane dzięki inicjatywie OpenAIRE i CERN.
  • Repozytoria danych badawczych NIH – amerykański National Institutes of Health współtworzy i promuje wiele specjalistycznych repozytoriów danych badawczych, spośród których wiele udostępnia tzw. duże dane zebrane w ramach konkretnych projektów. Na stronie NIH znajduje się tabela opisująca poszczególne repozytoria, informująca o ich stopniu otwartości i procedurach umieszczania w nich danych.
  • Most Danych – przedsięwzięcie, w ramach którego na Politechnice Gdańskiej utworzone zostanie instytucjonalne repozytorium otwartych danych badawczych, które służyć będzie nie tylko PG, ale także konsorcjantom: Uniwersytetowi Gdańskiemu oraz Gdańskiemu Uniwersytetowi Medycznemu. Możliwe będzie rozszerzenie dostępu do platformy na inne uczelnie w regionie i kraju.

Wyszukiwarki ułatwiające wybór odpowiedniego repozytorium:
  • re3data.org (Registry of Research Data Repositories) to globalna wyszukiwarka repozytoriów danych badawczych. Gromadzi dane badawcze ze wszystkich dyscyplin akademickich. Umożliwia wyszukiwanie repozytoriów według dziedziny wiedzy, kraju oraz typu danych badawczych. 
  • OpenDOAR – międzynarodowa baza indeksująca biblioteki cyfrowe, repozytoria instytucjonalne i repozytoria danych badawczych. Baza umożliwia wyszukiwanie samych repozytoriów, jak i przeszukiwanie ich zasobów.
  • Repository Finder Tool - wyszukiwarka stworzona w ramach projektu: AGU’s Enabling FAIR Data Project. Rozwijana przez zespoły DataCite i re3data.org, 
 

Materiały dodatkowe

Plan zarządzania danymi badawczymi - najczęściej zadawane pytania (Narodowe Centrum Nauki)
Przewodnik praktyczny dotyczący ujednoliconych europejskich praktyk związanych z zarządzaniem danymi naukowymi (Science Europe). Przewodnik polecany przez NCN.
Przewodnik opracowany przez europejskie konsorcjum CESSDA (Consortium of European Social Science Data Archives)
Podręcznik on-line o zarządzaniu danymi badawczymi
Podręcznik on-line o otwartym dostępie i zarządzaniu danymi badawczymi

Przewodniki Komisji Europejskiej:
Przewodnik Komisji Europejskiej  dotyczący zasad otwartego dostępu do publikacji naukowych i danych badawczych w programie „Horyzont 2020”
Przewodnik Komisji Europejskiej dotyczący zarządzania danymi badawczymi w programie „Horyzont 2020”
Przewodnik dotyczący zarządzania danymi zgodnie z zasadami FAIR w programie „Horyzont 2020”


Poradniki i prezentacje Platformy Otwartej Nauki (ICM UW):
Kursy online:
MANTRA – darmowy kurs dla studentów, naukowców i bibliotekarzy stworzony w Uniwersytecie w Edynburgu,
Research Data Management and Sharing – bezpłatny kurs MOOC dostępny na platformie Coursera prowadzony przez pracowników The University of North Carolina on Chapel Hill i University of Edinburgh


Modele metadanych:
Research Data Alliance (RDA) Metadata Standards - katalog standardów metadanych RDA.
FAIRsharing - wyszukiwarka standardów i metadanych powiązana z repozytoriami dziedzinowymi
Digital Curation Centre Standards -  lista szeroko stosowanych standardów metadanych. 
 
 

Najważniejsze pojęcia

Data journal – czasopismo naukowe, które publikuje artykuły opisujące zbiory danych badawczych, udostępnione w repozytoriach danych lub (rzadko) w formie suplementu do samego artykułu. Publikacje te są recenzowane i  zaliczane do dorobku naukowego.

Data management plan – zob. plan zarządzania danymi.

DMP – zob. plan zarządzania danymi.
 
DOI (Digital Object Identifier) - cyfowy identyfikator przypisany na stałe do dokumentu elektronicznego, pozwalający na jego odnalezienie w internecie niezależnie od wiodącego do niego adresu URL. 
 
Embargo – okres, przez który dane badawcze nie mogą zostać udostępnione publicznie. Jest on zwykle wykorzystywany po to, aby uzyskać związane z nimi patenty i/lub inne prawa własności intelektualnej oraz przygotować oparte na nich publikacje naukowe. Po jego upływie opublikowanie danych badawczych staje się możliwe.

FAIR – akronim słów „findable” , „accessible” , „interoperable” i „reusable”, określający wymogi, jakie powinny spełniać udostępnione dane badawcze.
 
Interoperacyjność – cecha danych, które można łączyć z innymi danymi, wykorzystywać w wielu różnych systemach komputerowych i analizować przy użyciu różnorodnego oprogramowania.

Licencja – upoważnienie do korzystania w określony sposób z utworu lub bazy danych. Przedmiotem licencji może być na przykład zbiór danych badawczych.

Licencje Creative Commons – popularne wzory licencji opracowane przez organizację Creative Commons.
 
Metadane – czyli dane o danych. Zestaw informacji o konkretnym zbiorze danych badawczych. Zawierają informacje o formie i treści zasobów, dzięki czemu pozwalają na ich wyszukiwanie i identyfikację oraz zarządzanie nimi. Istnieją ogólne, uniwersalne (np. Dublin Core, Date Cite, DAta Documentation Initiative) oraz dziedzinowe standardy metadanych.

NCN - Narodowe Centrum Nauki.

ORCID (Open Reserch and Contributor ID) - cyfrowy identyfikator służący do jednoznacznej identyfikacji autorów publikacji naukowych.
 
Plan zarządzania danymi (data management plan, DMP) –  to formalny dokument opisujący to, co będzie działo się z danymi w trakcie projektu badawczego i po jego zakończeniu. Ma on charakter „żywego dokumentu”, który może i powinien zmieniać się wraz ze zmianami pojawiającymi się w innych obszarach projektu badawczego.

Repozytorium - system informatyczny umożliwiający przechowywanie publikacji naukowych lub danych badawczych oraz ich udostępnianie przez Internet.



 
Autor: Website Administrator

Przeglądarka Internet Explorer nie jest wspierana

Zalecamy użycie innej przeglądarki, aby poprawnie wyświetlić stronę